Tworzywa sztuczne - rys historyczny

Historia tych nie występujących w przyrodzie tworzyw, których głównym składnikiem są związki wielocząsteczkowe, zaczęła się w 1862 roku. Na zorganizowanej wtedy w Londynie wystawie Anglik Alexander Parkes z Birmingham. pokazał przedmioty codziennego użytku zrobione z nie znanego dotychczas materiału. Materiał ten, nazwany parkesiną, wynalazca otrzymywał przez połączenie nitrocelulozy, kamfory i alkoholu. Produkcja parkesiny była kosztowna, rozpoczęto ją jednak w 1866 roku w londyńskiej firmie Parkesine. Pierwszym udanym i stosunkowo tanim tworzywem sztucznym (podobnym do parkesiny), okazał się wynalazek opatentowany 15 czerwca 1869 roku przez Johna Wesleya Hyatta z Albany w stanie Nowy Jork pod nazwą celuloid, powstały przez połączenie nitrocelulozy z kamforą. Angielski wynalazca mówił o swoim produkcie następująco: To piękne tworzywo do wyrobu medalionów, tac, naczyń kuchennych, guzików, grzebieni itp. Pierwszym syntetycznym tworzywem sztucznym, to znaczy takim, w którym związki wielkocząsteczkowe są również wytworzone sztucznie, a nie czerpane z surowców naturalnych, był bakelit. Wynalazł go i opatentował w 1907 roku belgijski chemik Leo H. Baekeland, którego nazwisko zostało upamiętnione w nazwie tworzywa (był proszkiem, który zestalał się po podgrzaniu i sprasowaniu. Nie przewodził ciepła i prądu elektrycznego, więc stał się dobrym materiałem w urządzeniach elektrycznych).
Produkcję innych powszechnie dzisiaj używanych tworzyw sztucznych rozpoczęto:

  • polistyrenu w 1930 roku,
  • polichlorku winylu (PCW) w 1931 roku,
  • polietylenu w 1939 roku,
  • teflonu w 1946 roku,
  • żywic epoksydowych w 1950 roku.

Odrębną grupę stanowią sztuczne włókna. Pierwszym z nich był sztuczny jedwab kolodionowy otrzymany w 1884 roku przez Francuza Hilaire Chardonneta. Jednak lepszy okazał się jedwab wiskozowy. Wynaleźli go w 1893 roku chemicy Charles F. Cross i Edward J. Bevan. Najstarszymi włóknami syntetycznymi są poliamidy. Włókna poliamidowe otrzymał w skali laboratoryjnej amerykański chemik Wallace H. Carothers. Obok poliamidowych wytwarzane są obecnie włókna: poliuretanowe, poliakrylonitrylowe, poliestrowe, propylenowe. Nie ma chyba dzisiaj dziedziny życia, w której tworzywa sztuczne by się nie pojawiły i zadomowiły. Ostatnio coraz skuteczniej zaczęły zastępować tradycyjne pieniądze - w postaci karty kredytowej.
W pewnym momencie stały się ogólnoświatowym problemem: plastiku zaczęło być za dużo! Odpady zaczęły zagrażać środowisku naturalnemu. Problem rozwiązał kanadyjski chemik, dr James Guiller, wymyślając w 1971 roku plastik ulegający biodegradacji pod wpływem światła słonecznego. Oczywiście nie od razu. Pierwszym praktycznie stosowanym i w pełni "rozkładającym się" tworzywem sztucznym był biopal wyprodukowany w ICI w Billingham w Cleveland. Jego składnikiem stały się bakterie żyjące w glebie. W 1993 roku japońska korporacja Kai wypuściła na rynek nożyk do golenia, który całkowicie rozkłada się na wodę i dwutlenek węgla w ciągu dwóch lat od chwili zakopania go w ziemi lub zatopienia w oceanie. Tradycyjny plastik rozkłada się od 50 do 100 lat.